Tabaksteelt
P

Plantage in CubaTabak behoort tot het botanische geslacht Nicotiana, familie van de nachtschade. Het geslacht telt 70 verschillende soorten, waarvan de Nicotiana Tabacum het belangrijkste is. Oorspronkelijk groeide de tabaksplant alleen in tropische en subtropische gebieden met een vochtig klimaat, maar door gewasveredeling en verbetering van de teeltmethoden verbouwt men nu tabak over bijna de gehele wereld. Uiteraard loopt de kwaliteit van de verschillende soorten tabak behoorlijk uiteen, zodat ze ook voor verschillende doeleinden gebruikt worden. Zo wordt Virginia-tabak uit Noord-Amerika vooral voor de fabricage van sigaretten gebruikt, terwijl de plantages op Sumatra, Java, Cuba en Brazilië de grondstoffen voor sigaren leveren. Aangezien de bodemgesteldheid en het klimaat ook binnen deze gebieden sterk kan verschillen, levert iedere landstreek in de praktijk feitelijk een andersoortige tabak op. Er is slechts een beperkt aantal gebieden dat de 'echte' sigarentabak kan leveren.

De tabaksplant is een eenjarige plant, die in het algemeen op grote plantages wordt verbouwd. Tussen het zaaien en oogsten liggen niet meer dan zo'n vier tot vijf maanden. Tijdens die groeiproces worden de planten 'getopt' (de bloemen worden uitgesneden), waardoor alle voedingsstoffen aan de bladeren ten goede komen. Omdat niet alle bladeren tegelijk rijp zijn, worden ze één voor één geplukt. Aangezien de bladeren van onderaf rijpen, worden ze van beneden naar boven in verscheidene partijen geoogst, waarbij de onderste bladeren het zogenaamde 'zandblad' leveren. Na de oogst worden de bladeren in de buitenlucht gedroogd (vandaar de term 'air-cured' tabak). De tabaksbladeren worden aan stokjes of dunne draden geregen, en in geventileerde schuren opgehangen. Dit drogingsproces, waarbij het blad zo'n 85% van zijn oorspronkelijke gewicht verliest, duurt circa drie tot vier weken. Tevens treden er chemische veranderingen op, die als voorfase van het fermenteren beschouwd kunnen worden. Het fermenteren is een soort gistingsproces, waardoor de hoeveelheden zetmeel en eiwitten in de tabak sterk worden afgebroken, terwijl ook het nicotinegehalte enigszins omlaag gaat. Tenslotte worden ook de geur en het aroma van de tabak ontwikkeld, en wordt de kleur van de bladeren door het fermenteren gelijkmatiger. Tijdens het fermenteren worden de bladeren gebundeld en op stapels gelegd. Hierdoor ontwikkelt zich een soort broei, zoals die bijvoorbeeld ook bij hooi voorkomt. Zodra het binnenste gedeelte van de stapel een temperatuur van zo'n 55° C bereikt heeft, wordt de stapel uit elkaar gehaald en tot een nieuwe gevormd, waarbij men ervoor zorgt dat de bundels die binnenin hebben gelegen nu buiten komen en omgekeerd. Dit proces van stapelen en uit elkaar halen kan zich 4 tot 7 keer herhalen, totdat de tabak uitgefermenteerd is en de temperatuur niet meer oploopt.

Na circa 10 weken drogen en fermenteren worden de tabaksbladeren gesorteerd op kwaliteit, grootte, dikte en kleur, om vervolgens op de internationale beurzen aangeboden te worden.

Tabaksbeurzen
Van oudsher was Amsterdam één van de belangrijkste tabaksmarkten, terwijl ook de handel in Rotterdam zich reeds vroeg ontwikkelde. Al in het begin van de 17e eeuw werd in beide steden tabak aangevoerd, voornamelijk uit Noord-Amerika. De bloeiperiode duurde tot in het midden van de 18e eeuw, om daarna geleidelijk achteruit te gaan en rond 1800 zelfs geheel te verdwijnen. Dit laatste werd veroorzaakt door het ontbreken van tabaksaanvoer gedurende de Franse overheersing. Na de Franse tijd begonnen de Duitse steden Bremen en Hamburg meer en meer de plaats van Amsterdam en Rotterdam als internationale tabaksmarkten in te nemen. Omstreeks het midden van de vorige eeuw werd in Amsterdam echter voor de eerste keer tabak uit Java aangevoerd. Toen in 1864 bovendien ook nog Sumatra-tabak op de markt kwam, maakte de Amsterdamse tabaks-markt wederom een sterk positieve ontwikkeling door. Zo bedroeg de omzet van alleen tabak uit Sumatra in 1873 al F 2,5 miljoen. Deze gunstige ontwikkeling duurde voort tot 1940, toen door de Duitse inval eenzelfde situatie ontstond als tijdens de Franse overheersing. Door de onafhankelijkheidsstrijd in Indonesië kwam de tabakshandel na de Tweede Wereldoorlog slechts moeizaam op gang. Politieke verwikkelingen waren er bovendien de oorzaak van, dat de Java en Sumatra tabakken niet langer meer in Amsterdam, maar in Bremen werden geveild.

Ook nu nog dienen de aspirant kopers van tabak afkomstig uit 'De Gordel van Smaragd' zich in Bremen te melden. Tabak uit landen als Columbia, Paraquay, Brazilië en de Dominicaanse Republiek kan een fabrikant daarentegen rechtstreeks aankopen door de tabak ter plaatse te keuren, of door monsters van geoffreerde partijen naar de fabriek te laten komen, en deze aldaar te keuren en te roken. Na aankoop van de partijen tabak en na opslag in het magazijn begint de 'blending', de melangering van al die verschillende soorten. Dit proces zal in het volgende hoofdstuk nader aan de orde komen.

Tabak inkopen is een vak apart. 'Tabakkers', zoals onze inkopers worden genoemd, hebben de wereld als werkterrein. Hun taak? Proeven en ruiken, beoordelen en selecteren. Het is een métier voor ervaren fijnproevers. Want de tabaksplant groeit in honderden soorten en variëteiten in landen als Indonesië, Brazilië en de Verenigde Staten. Het is een éénjarig gewas en de oogst verschilt dan ook van jaar tot jaar, net zoals de smaak en de structuur. Onze tabakkers zorgen niet alleen voor een constante aanvoer van de allerbeste tabakssoorten, zij onderhandelen ook over de beste prijs.

Herkomst en kwaliteit van de oogst beënvloeden de smaak van tabak. Maar zeker ook de wijze van drogen van de bladeren ('curing') speelt een belangrijke rol. Want net zoals goede wijn heeft tabak tijd nodig om geur en smaak te doen rijpen. Pas na deze rijpingsperiode volgen de vele bewerkingen van de ruwe tabak. Het conditioneren, losmaken, opnieuw conditioneren, mengen, kerven, drogen en verpakken gebeurt met behulp van de modernste productieprocessen en -middelen. De productie mag dan grotendeels geautomatiseerd verlopen, de verschillende melanges stellen we nog steeds volgens traditionele receptuur samen.